Χάνουμε το νόημα της Σαρακοστής;
Είναι φανερό, ότι για τους πιο πολλούς από τους πιστούς το να παρακολουθούν καθημερινά τις ακολουθίες αυτής της περιόδου είναι πέρα από κάθε συζήτηση. Εξακολουθούν, φυσικά να εκκλησιάζονται την Κυριακή, αλλά, τις Κυριακές της Σαρακοστής η Θεία Λειτουργία, τουλάχιστον εξωτερικά, δεν αντανακλά κάτι από τη Μεγάλη Σαρακοστή και έτσι δεν μπορεί κανείς να έχει ούτε καν την αίσθηση του λατρευτικού τυπικού της Σαρακοστής, δεδομένου μάλιστα ότι η λατρεία είναι το μόνο μέσο που μάς μεταφέρει στο πνεύμα της Σαρακοστής. Και εφ’ όσον η Σαρακοστή με κανένα τρόπο δεν χρωματίζει τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε, δεν είναι ν’ απορεί κανείς που αρνητικά καταλαβαίνουμε τη Σαρακοστή, δηλαδή, σαν μια περίοδο στην οποία απαγορεύονται μερικά πράγματα, όπως το κρέας, τα λίπη, οι χοροί και οι διασκεδάσεις. Η συνηθισμένη ερώτηση: «τι προσπαθείς να στερηθείς τούτη τη Σαρακοστή;» συνοψίζει τέλεια την αρνητική προσέγγιση της Σαρακοστής.
Σαν θετική προσέγγιση, θεωρείται η αντίληψη ότι η Σαρακοστή είναι ο καιρός για την πραγματοποίηση της ετήσιας «υποχρέωσης» της Εξομολόγησης και της θείας Κοινωνίας («...και όχι αργότερα από την Κυριακή των Βαΐων...» έγραφε ένα φυλλαδιάκι μιας ενορίας). Και αφού εκπληρωθεί αυτή η υποχρέωση τότε το υπόλοιπο της Σαρακοστής φαίνεται να χάνει όλα τα θετικά νοήματα.
Έτσι είναι φανερό ότι έχει αναπτυχθεί μια, μάλλον βαθιά, διαφωνία ανάμεσα στο πνεύμα ή τη «θεωρία» της Σαρακοστής, που προσπαθούμε να σκιαγραφήσουμε με βάση τη λατρεία, και στην κοινή και συνηθισμένη αντίληψη που επικρατεί και υποστηρίζεται όχι μόνο από τους λαϊκούς αλλά ακόμα και από τους ίδιους τους κληρικούς. Γιατί είναι πάντοτε πολύ πιο εύκολο να περιορίσεις κάτι πνευματικό μέσα σε κάτι τυπικό παρά ν’ αναζητήσεις το πνευματικό μέσα στο τυπικό. Μπορούμε να πούμε, χωρίς καμιά υπερβολή, ότι αν και η Μεγάλη Σαρακοστή «τηρείται» ακόμα, όμως έχει χάσει την επίδρασή της στη ζωή μας, σταμάτησε να είναι το λουτρό της μετάνοιας και της ανανέωσης που είχε σαν σκοπό της, σύμφωνα με τη λειτουργική και πνευματική διδασκαλία της Εκκλησίας. Αλλά τότε, μπορούμε άραγε να ξαναβρούμε και να ξανακάνουμε τη Μεγάλη Σαρακοστή μια πνευματική δύναμη για την καθημερινή πραγματικότητα της ύπαρξής μας; Η απάντηση σ’ αυτή την ερώτηση εξαρτάται πρώτα πρώτα – θα έλεγα και μοναδικά – από το αν επιθυμούμε να πάρουμε στα σοβαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή ή όχι. Όσο και αν είναι νέες ή διαφορετικές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούμε σήμερα, όσο και αν είναι πραγματικές οι δυσκολίες και τα εμπόδια που υψώνονται από το σύγχρονο κόσμο μας, τίποτε απ’ αυτά δεν αποτελεί αμετάκλητο εμπόδιο, τίποτε δεν κάνει τη Μεγάλη Σαρακοστή «αδύνατη».
Η πραγματική αιτία για την οποία βαθμιαία χάνουμε την επίδραση της Σαρακοστής στη ζωή μας βρίσκεται βαθύτερα. Είναι η δική μας συνειδητή ή ασυνείδητη μείωση της θρησκείας σε ένα επιπόλαιο τυπικισμό και συμβολισμό, πράγμα που αποτελεί ακριβώς το ξεστράτισμα και μετριάζει τη σοβαρότητα των απαιτήσεων της θρησκείας από τη ζωή μας, την αίτηση για δέσμευση και προσπάθεια. [...]
Σε σχέση με τη Μεγ. Σαρακοστή, αντί να κάνουμε ουσιαστικές ερωτήσεις – «τι είναι νηστεία;» ή «τι είναι Σαρακοστή;» - εμείς ικανοποιούμαστε με τα σύμβολά της. Στα εκκλησιαστικά περιοδικά και φυλλάδια εμφανίζονται συνταγές για «ένα υπέροχο νηστήσιμο πιάτο»! Μπορεί ακόμα η ενορία και να συγκεντρώσει μερικά πάρα πάνω χρήματα οργανώνοντας ένα καλοδιαφημισμένο «σαρακοστιανό γεύμα». Είναι τόσα πολλά εκείνα που στις εκκλησίες μας εξηγούνται συμβολικά σαν ενδιαφέροντα, πολύχρωμα και διασκεδαστικά έθιμα και παραδόσεις, σαν κάτι δηλαδή που μάς δένει όχι τόσο πολύ με το Θεό και με μια νέα ζωή «εν Αυτώ», όσο με το παρελθόν και τις συνήθειες των προγόνων μας, ώστε γίνεται όλο και περισσότερο δύσκολο να διακρίνουμε πίσω απ’ αυτά τα λαϊκά έθιμα τη σοβαρότητα της θρησκείας σε όλη της την έκταση.
Θέλω να τονίσω ότι δεν υπάρχει τίποτα το άσχημο στα διάφορα έθιμα. Όταν αυτά πρωτοεμφανίστηκαν ήταν τα μέσα με τα οποία η κοινωνία μπορούσε να δείξει ότι έπαιρνε στα σοβαρά τη θρησκεία. Τότε τα έθιμα δεν ήταν σύμβολα, αλλά η ίδια η ζωή και έπαψε λίγο λίγο η θρησκεία να τη διαμορφώνει στην ολότητά της, λίγα από τα έθιμα διασώθηκαν σαν σύμβολα ενός τρόπου ζωής που δεν υπήρχε πια. Και αυτό που διασώθηκε ήταν εκείνο που, αφ’ ενός είναι έντονα ζωντανό και αφ’ ετέρου είναι λιγότερο δύσκολο. Ο πνευματικός κίνδυνος εδώ είναι ότι σιγά σιγά αρχίζει κανείς να καταλαβαίνει τη θρησκεία σαν ένα σύστημα από σύμβολα και έθιμα μάλλον παρά να ερμηνεύει όλα αυτά σαν μια πρόκληση για πνευματική ανανέωση και προσπάθεια.
Μεγαλύτερη είναι η προσπάθεια που γίνεται για να προετοιμάζονται νηστήσιμα φαγητά ή για το πασχαλινό τραπέζι, παρά για τη νηστεία και τη συμμετοχή στην πνευματική πραγματικότητα του Πάσχα. Αυτό σημαίνει ότι, όσο τα έθιμα και οι παραδόσεις δε συνδεθούν και πάλι με τη γενική θρησκευτική αντίληψη από την οποία προέρχονται, όσο δηλαδή δεν παίρνουμε στα σοβαρά τα σύμβολα, η Εκκλησία θα παραμένει χωρισμένη από τη ζωή και δεν θα την επηρεάζει καθόλου. Αντί να παριστάνουμε με σύμβολα την «πλούσια κληρονομιά» μας καιρός είναι ν’ αρχίσουμε να την ενσωματώνουμε στην καθημερινή ζωή μας.
Το να πάρουμε λοιπόν στα σοβαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή σημαίνει ότι θα τη θεωρούμε, πρώτα απ’ όλα με την πιο βαθιά έννοια, μια πνευματική πρόκληση που απαιτεί αντίδραση, απόφαση, πρόγραμμα και συνεχή προσπάθεια. Και ακριβώς για το λόγο αυτό, όπως ξέρουμε, θεσπίστηκαν από την Εκκλησία οι εβδομάδες προετοιμασίας για τη Μεγάλη Σαρακοστή. Η περίοδος αυτή είναι καιρός για δράση, για απόφαση, για προγραμματισμό. Και ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος είναι ν’ ακολουθήσουμε την καθοδήγηση της Εκκλησίας που είναι η μελέτη και ο στοχασμός πάνω στα πέντε ευαγγελικά θέματα που μας προσφέρονται τις πέντε Κυριακές της περιόδου πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Τα θέματα αυτά είναι: η διακαής επιθυμία (Ζακχαίος), η ταπείνωση (Τελώνης και Φαρισαίος), επιστροφή από την εξορία (Άσωτος), η κρίση (Κυριακή της Απόκρεω) και η συγχωρητικότητα (Κυριακή της Τυροφάγου). Αυτές οι ευαγγελικές περικοπές δεν διαβάζονται μόνο και μόνο για ν’ ακουστούν στην Εκκλησία, σκοπός είναι να τις «πάρω μαζί μου στο σπίτι» και να στοχαστώ πάνω σ’ αυτές σχετίζοντάς τις μάλιστα με τη ζωή μου, την οικογενειακή μου κατάσταση, τις επαγγελματικές υποχρεώσεις μου, το ενδιαφέρον μου για τα υλικά πράγματα, τις σχέσεις μου με τους συγκεκριμένους ανθρώπους με τους οποίους ζω. Αν σ’ αυτή την προσπάθεια περισυλλογής προσθέσει κανείς και την προσευχή αυτής της περιόδου: «της μετανοίας άνοιξόν μοι πύλαις ζωοδότα...» και τον ψαλμό 136 «επί των ποταμών της Βαβυλώνος εκεί εκαθήσαμεν...» μπορεί να καταλάβουμε τι σημαίνει να «νιώθεις ότι είσαι με την Εκκλησία», και πως μπορεί μια λειτουργική περίοδος να χρωματίσει την καθημερινή ζωή. Επίσης είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να διαβάσει κανείς κάποιο θρησκευτικό βιβλίο. Ο σκοπός δε αυτού του διαβάσματος δεν είναι μόνο ν’ αυξήσουμε τις θρησκευτικές γνώσεις μας, είναι βασικά να καθαρίσουμε το μυαλό μας απ’ όλα όσα συνήθως το πλημμυρίζουν. Είναι πραγματικά απίστευτο πόσο στο μυαλό μας συνωστίζονται όλων των ειδών οι έννοιες, τα ενδιαφέροντα, οι αγωνίες και οι εντυπώσεις και πόσο ελάχιστο έλεγχο ασκούμε πάνω σ’ όλα αυτά. Διαβάζοντας ένα θρησκευτικό βιβλίο συγκεντρώνουμε την προσοχή μας σε κάτι εντελώς διαφορετικό από το συνηθισμένο περιεχόμενο των σκέψεών μας, δημιουργείται έτσι μια άλλη διανοητική και πνευματική ατμόσφαιρα. Όλα αυτά, φυσικά, δεν είναι «συνταγές», ίσως να υπάρχουν άλλοι τρόποι για να προετοιμαστεί κανείς για τη Σαρακοστή. Το βασικό σημείο είναι ότι, στη διάρκεια αυτής της περιόδου βλέπουμε τη Μεγάλη Σαρακοστή σαν να βρίσκεται σε κάποια απόσταση, σαν κάτι δηλαδή που ακόμα έρχεται και που μάς το στέλνει ο ίδιος ο Θεός σαν ευκαιρία για αλλαγή, για ανανέωση, για εμβάθυνση, και ότι παίρνουμε αυτή την επερχόμενη ευκαιρία πολύ στα σοβαρά. Έτσι, όταν την Κυριακή της Συγγνώμης αφήνουμε το σπίτι μας και πάμε στον Εσπερινό, μπορεί να είμαστε έτοιμοι να κάνουμε δικά μας –έστω και για λίγο – τα λόγια από το Μεγάλο Προκείμενο που ανοίγει τη Μεγάλη Σαρακοστή. Μη αποστρέψεις το πρόσωπόν σου Από του παιδός σου, ότι θλίβομαι...
Από το Βιβλίο «Μεγάλη Σαρακοστή» Αλέξανδρου Σμέμαν Εκδ. Ακρίτας
Τετάρτη 9 Απριλίου 2008
Δευτέρα 7 Απριλίου 2008
ΛΗΨΗ ΑΝΤΙΔΩΡΟΥ
Το αντίδωρο, όπως λέει και η λέξη, προσφέρεται από τον Λειτουργό Ιερέα αντί του Δώρου, για όσους δεν κοινώνησαν. «Αντί των δώρων, των φρικτών δηλαδή μυστηρίων, παρέχεται (το αντίδωρον) σ’ αυτούς που δεν έλαβαν μέρος στη Θ. Κοινωνία» (Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης).
Ο ιερός Καβάσιλας επίσης γράφει ότι ο Άρτος που διανέμεται ως αντίδωρο έχει αγιασθεί, επειδή προσφέρθηκε στον Θεό. Και οι πιστοί «το δέχονται με κάθε ευλάβεια και καταφιλούν το χέρι του ιερέα, που μόλις πριν ακούμπησε το πανάγιο Σώμα του Σωτήρος Χρίστου και δέχθηκε τον από εκεί αγιασμό και πιστεύεται ότι το χέρι αυτό τον μεταδίδει σε όσους με ευλάβεια το εγγίζουν».
Μετά το «Δι’ ευχών…», λοιπόν, οι πιστοί κατευθύνονται προς την Ωραία Πύλη για να λάβουν το αντίδωρο από το χέρι του Λειτουργού (και όχι από το παγκάρι) μαζί και την ευλογία, που προέρχεται από την πράξη αύτη. Για να λάβει κάποιος αντίδωρο και να το φάει μετά το πρωινό του εκκλησιασμό, δεν χρειάζεται να νηστεύσει από την προηγούμενη. Μετά την έγερσή του όμως το πρωί μέχρι τη λήψη του Αντίδωρου, δεν πρέπει να έχει φάει κανονικά ο,τιδήποτε και να μην έχει πιει ούτε νερό, ούτε καφέ, ούτε τσιγάρο. Η συμμόρφωση του Χριστιανού σ’ αυτή τη ρύθμιση της Εκκλησίας είναι σοβαρό θέμα. Είναι δυνατόν με τη λήψη του αντίδωρου να ζητά κανείς ευλογίες, χωρίς να κάνει υπακοή στην Εκκλησία; Εάν παρά ταύτα πάρει (ενώ ήπιε…), για να λάβει την ευλογία του Λειτουργού, μπορεί να το κρατήσει και να το φάει την επομένη το πρωί. Μερικοί παίρνουν δύο και τρία τεμάχια αντίδωρου, τα τεμαχίζουν και λαμβάνουν ένα κομμάτι κάθε πρωί όλη την εβδομάδα.
Ό Λειτουργός την ώρα που το διανέμει λέει για τον καθένα από τους πιστούς: «Ευλογία Κυρίου και έλεος Αυτού έλθοι εφ’ υμάς». Με αυτή την ευχή και ευλογία προπέμπει τους πιστούς· όχι απροετοίμαστους και απαρασκεύαστους. Αντιθέτως. Τους διεγείρει την προσοχή, εφαρμόζοντας το του Αποστόλου Παύλου «Σπουδαίως πρόπεμψον αυτούς, ίνα μηδέν αυτοίς λείπη». (Τίτ. γ΄, 13). Τους προπέμπει λοιπόν στον καθημερινό δύσκολο αγώνα τους και τους οπλίζει με την ευλογία του Κυρίου μας.
Σε όλη αυτή τη διαδικασία ο πιστός μπορεί:
α. Να πλησιάζει αθόρυβα και με υπομονή (είναι τραγικό μετά τη συμμετοχή του στη Θ. Λειτουργία να βιάζεται, να ενοχλείται ή να εκνευρίζεται με τη συμπεριφορά των άλλων).
β. Να μην κάνει το σταυρό του πριν λάβει το αντίδωρο, δεν χρειάζεται.
γ. Να απλώνει τις δύο παλάμες του, τη μια πάνω στην άλλη σε σχήμα σταυρού (για να μην χαθεί ούτε να πέσει τίποτε από την ευλογία) και λαμβάνοντας το αντίδωρο, εκείνη τη στιγμή, να φιλάει το χέρι του Λειτουργού.
δ. Εάν χρειαστεί αυτή την ώρα ή αμέσως μετά, να απαντήσει σε κάποιον που του μιλά, να το κάνει με σεβασμό προς το χώρο που βρίσκεται χωρίς φωνές και διαχύσεις. Αυτές μπορούν να γίνουν μετά την έξοδό μας από το Ναό.
Έτσι, όταν ο πιστός έχει συμμετάσχει στη Θεία Λειτουργία ως συλλειτουργός, επιστρέφει στους οικείους του ή στην εργασία του, ανανεωμένος και ενισχυμένος από το Μυστήριο, πιο ταπεινός, πιο υπομονετικός, πιο πασχαλινός. Οι κινήσεις του, τα λόγια του και η συμπεριφορά του τον προδίδουν και όλοι διαισθάνονται ότι είναι άνθρωπος λειτουργημένος, φορεύς του Αγίου Πνεύματος.
Το αντίδωρο, όπως λέει και η λέξη, προσφέρεται από τον Λειτουργό Ιερέα αντί του Δώρου, για όσους δεν κοινώνησαν. «Αντί των δώρων, των φρικτών δηλαδή μυστηρίων, παρέχεται (το αντίδωρον) σ’ αυτούς που δεν έλαβαν μέρος στη Θ. Κοινωνία» (Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης).
Ο ιερός Καβάσιλας επίσης γράφει ότι ο Άρτος που διανέμεται ως αντίδωρο έχει αγιασθεί, επειδή προσφέρθηκε στον Θεό. Και οι πιστοί «το δέχονται με κάθε ευλάβεια και καταφιλούν το χέρι του ιερέα, που μόλις πριν ακούμπησε το πανάγιο Σώμα του Σωτήρος Χρίστου και δέχθηκε τον από εκεί αγιασμό και πιστεύεται ότι το χέρι αυτό τον μεταδίδει σε όσους με ευλάβεια το εγγίζουν».
Μετά το «Δι’ ευχών…», λοιπόν, οι πιστοί κατευθύνονται προς την Ωραία Πύλη για να λάβουν το αντίδωρο από το χέρι του Λειτουργού (και όχι από το παγκάρι) μαζί και την ευλογία, που προέρχεται από την πράξη αύτη. Για να λάβει κάποιος αντίδωρο και να το φάει μετά το πρωινό του εκκλησιασμό, δεν χρειάζεται να νηστεύσει από την προηγούμενη. Μετά την έγερσή του όμως το πρωί μέχρι τη λήψη του Αντίδωρου, δεν πρέπει να έχει φάει κανονικά ο,τιδήποτε και να μην έχει πιει ούτε νερό, ούτε καφέ, ούτε τσιγάρο. Η συμμόρφωση του Χριστιανού σ’ αυτή τη ρύθμιση της Εκκλησίας είναι σοβαρό θέμα. Είναι δυνατόν με τη λήψη του αντίδωρου να ζητά κανείς ευλογίες, χωρίς να κάνει υπακοή στην Εκκλησία; Εάν παρά ταύτα πάρει (ενώ ήπιε…), για να λάβει την ευλογία του Λειτουργού, μπορεί να το κρατήσει και να το φάει την επομένη το πρωί. Μερικοί παίρνουν δύο και τρία τεμάχια αντίδωρου, τα τεμαχίζουν και λαμβάνουν ένα κομμάτι κάθε πρωί όλη την εβδομάδα.
Ό Λειτουργός την ώρα που το διανέμει λέει για τον καθένα από τους πιστούς: «Ευλογία Κυρίου και έλεος Αυτού έλθοι εφ’ υμάς». Με αυτή την ευχή και ευλογία προπέμπει τους πιστούς· όχι απροετοίμαστους και απαρασκεύαστους. Αντιθέτως. Τους διεγείρει την προσοχή, εφαρμόζοντας το του Αποστόλου Παύλου «Σπουδαίως πρόπεμψον αυτούς, ίνα μηδέν αυτοίς λείπη». (Τίτ. γ΄, 13). Τους προπέμπει λοιπόν στον καθημερινό δύσκολο αγώνα τους και τους οπλίζει με την ευλογία του Κυρίου μας.
Σε όλη αυτή τη διαδικασία ο πιστός μπορεί:
α. Να πλησιάζει αθόρυβα και με υπομονή (είναι τραγικό μετά τη συμμετοχή του στη Θ. Λειτουργία να βιάζεται, να ενοχλείται ή να εκνευρίζεται με τη συμπεριφορά των άλλων).
β. Να μην κάνει το σταυρό του πριν λάβει το αντίδωρο, δεν χρειάζεται.
γ. Να απλώνει τις δύο παλάμες του, τη μια πάνω στην άλλη σε σχήμα σταυρού (για να μην χαθεί ούτε να πέσει τίποτε από την ευλογία) και λαμβάνοντας το αντίδωρο, εκείνη τη στιγμή, να φιλάει το χέρι του Λειτουργού.
δ. Εάν χρειαστεί αυτή την ώρα ή αμέσως μετά, να απαντήσει σε κάποιον που του μιλά, να το κάνει με σεβασμό προς το χώρο που βρίσκεται χωρίς φωνές και διαχύσεις. Αυτές μπορούν να γίνουν μετά την έξοδό μας από το Ναό.
Έτσι, όταν ο πιστός έχει συμμετάσχει στη Θεία Λειτουργία ως συλλειτουργός, επιστρέφει στους οικείους του ή στην εργασία του, ανανεωμένος και ενισχυμένος από το Μυστήριο, πιο ταπεινός, πιο υπομονετικός, πιο πασχαλινός. Οι κινήσεις του, τα λόγια του και η συμπεριφορά του τον προδίδουν και όλοι διαισθάνονται ότι είναι άνθρωπος λειτουργημένος, φορεύς του Αγίου Πνεύματος.
Κυριακή 6 Απριλίου 2008
Δ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ - ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑΪΤΟΥ (*)
Ο άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στην Παλαιστίνη γύρω στα 523. Μόνασε από νεαρή ηλικία (16 ετών). Παρακολούθησε ανώτερο κύκλο μορφώσεως. Στην ζωή της ερήμου Σινά αξιοποίησε την σοφία του και ανέβηκε σε υψηλές κορυφές αγιότητας. Είχε και το χάρισμα της θαυματουργίας. Σε μεγάλη ηλικία έγινε ηγούμενος της μονής του Σινά.Συνέγραψε τριάντα λόγους περί αρετής, όπου ο καθένας λόγος περιλαμβάνει και μια αρετή, ξεκινώντας από τις πιο πρακτικές και ανεβαίνοντας σαν σκαλοπάτια κατέληξε στις θεωρητικά υψηλές. Στη πνευματική ζωή έχουμε βαθμίδες χαμηλές και υψηλές, καταστάσεις κατώτερες και ανώτερες. Γι' αυτό και το σύγγραμμα ονομάζεται Κλίμακα των αρετών.Στο έργο του αυτό ο συγγραφέας παρουσιάζει συστηματικά τις ιδέες του για την κοινοβιακή κυρίως, αλλά και για την ερημιτική ζωή, ταξινομώντας αυτές κατά τρόπο που δείχνει πορεία προς την ηθική τελείωση. Είναι γραμμένο σε κομψή ελληνική γλώσσα, καλοδουλεμένη μέ χάρη και μελωδικότητα. Εχει διαύγεια, γλαφυρότητα, παραστατικότητα και παρουσιάζει πλούτο εκφράσεως, καλαισθησία και ευγένεια. Στη διακόσμηση του λόγου με εικόνες και παρομοιώσεις ο ιερός συγγραφέας είναι απαράμιλλος. Πάσης φύσεως σχήματα λόγου αναδύονται καθώς και ωραίες και επιτυχημένες προσωποποιήσεις.Οι διδασκαλίες του είναι ολοκάθαρα νάματα που προέρχονται από αγιασμένη πηγή. Είναι ένα θεόπνευστο κείμενο. Οι σύγχρονοι ψυχολόγοι θαυμάζουν τον συγγραφέα της Κλίμακας για την βαθύτητα των ψυχολογικών του γνώσεων και παρατηρήσεων, και διαπιστώνουν ότι τα τελευταία αξιόλογα πορίσματα της ψυχολογίας του Βάθους ήταν γνωστά στους Πατέρες της ερήμου.Ο Άγιος Ιωάννης κοιμήθηκε στις 30 Μαρτίου το 603, σε ηλικία ογδόντα ετών. Από την αρχή της Σαρακοστής το σύγγραμμά του διαβάζεται σε όλα τα ορθόδοξα μοναστήρια. Επειδή είναι παγκόσμιο κειμήλιο αναλύσεως όλων των παθών και των αρετών, η Εκκλησία τιμά ιδιαίτερα σε αυτή τη πνευματική περίοδο τον συγγραφέα άγιο Ιωάννη της Κλίμακας και το προτείνει για ανάγνωσμα.
________________________ (*) Οσίου Ιωάννου "Κλίμαξ" Έκδοσις Ιεράς Μονής Παρακλήτου Ωρωπού
Ο άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στην Παλαιστίνη γύρω στα 523. Μόνασε από νεαρή ηλικία (16 ετών). Παρακολούθησε ανώτερο κύκλο μορφώσεως. Στην ζωή της ερήμου Σινά αξιοποίησε την σοφία του και ανέβηκε σε υψηλές κορυφές αγιότητας. Είχε και το χάρισμα της θαυματουργίας. Σε μεγάλη ηλικία έγινε ηγούμενος της μονής του Σινά.Συνέγραψε τριάντα λόγους περί αρετής, όπου ο καθένας λόγος περιλαμβάνει και μια αρετή, ξεκινώντας από τις πιο πρακτικές και ανεβαίνοντας σαν σκαλοπάτια κατέληξε στις θεωρητικά υψηλές. Στη πνευματική ζωή έχουμε βαθμίδες χαμηλές και υψηλές, καταστάσεις κατώτερες και ανώτερες. Γι' αυτό και το σύγγραμμα ονομάζεται Κλίμακα των αρετών.Στο έργο του αυτό ο συγγραφέας παρουσιάζει συστηματικά τις ιδέες του για την κοινοβιακή κυρίως, αλλά και για την ερημιτική ζωή, ταξινομώντας αυτές κατά τρόπο που δείχνει πορεία προς την ηθική τελείωση. Είναι γραμμένο σε κομψή ελληνική γλώσσα, καλοδουλεμένη μέ χάρη και μελωδικότητα. Εχει διαύγεια, γλαφυρότητα, παραστατικότητα και παρουσιάζει πλούτο εκφράσεως, καλαισθησία και ευγένεια. Στη διακόσμηση του λόγου με εικόνες και παρομοιώσεις ο ιερός συγγραφέας είναι απαράμιλλος. Πάσης φύσεως σχήματα λόγου αναδύονται καθώς και ωραίες και επιτυχημένες προσωποποιήσεις.Οι διδασκαλίες του είναι ολοκάθαρα νάματα που προέρχονται από αγιασμένη πηγή. Είναι ένα θεόπνευστο κείμενο. Οι σύγχρονοι ψυχολόγοι θαυμάζουν τον συγγραφέα της Κλίμακας για την βαθύτητα των ψυχολογικών του γνώσεων και παρατηρήσεων, και διαπιστώνουν ότι τα τελευταία αξιόλογα πορίσματα της ψυχολογίας του Βάθους ήταν γνωστά στους Πατέρες της ερήμου.Ο Άγιος Ιωάννης κοιμήθηκε στις 30 Μαρτίου το 603, σε ηλικία ογδόντα ετών. Από την αρχή της Σαρακοστής το σύγγραμμά του διαβάζεται σε όλα τα ορθόδοξα μοναστήρια. Επειδή είναι παγκόσμιο κειμήλιο αναλύσεως όλων των παθών και των αρετών, η Εκκλησία τιμά ιδιαίτερα σε αυτή τη πνευματική περίοδο τον συγγραφέα άγιο Ιωάννη της Κλίμακας και το προτείνει για ανάγνωσμα.
________________________ (*) Οσίου Ιωάννου "Κλίμαξ" Έκδοσις Ιεράς Μονής Παρακλήτου Ωρωπού
Παρασκευή 4 Απριλίου 2008
προσευχή του οδηγού
Κύριε, πριν πάρω σήμερα το τιμόνι στα χέρια μου, σου ζητώ αυτην τη χάρη.
Βοήθησε με να χρησιμοποιήσω το αυτοκίνητο με νηφαλιότητα και φρόνηση, όχι ανυπόμονα, όχι εγωϊστικά, αλλά γιά ηρεμη και ευγνώμονα εξυπηρέτηση και όχι γιά επίδειξη ή νευρική εκτόνωση ή αχόρταγη απληστία πολυπραγμοσύνης.
Βοήθησέ με περάσω σώος και αβλαβής από όλους τους ποικίλους κινδύνους της ασφάλτου, έχοντας στο πλάϊ μου "'Αγγελον ειρήνης, πίστον οδηγόν" και συμπαραστάτη. Προστάτευσε καί όσους θα μεταφέρω, ώστε να φθάσουμε με ασφάλεια στον προορισμό μας.
Τόνωσε το χέρι και την όρασή μου, για να μην προκαλέσω πειρασμό, ζημιά ή και το θάνατο ενδεχομένως σε αθώους...Αλλά και από ακρισίες άλλων οδηγών προστάτευσέ με. Χριστέ μου, Πλαστουργέ μου, Κυβερνήτα της ζωής των ανθρώπων! Δώσε μου χέρια σταθερά, μάτια δυνατά κι'επαγρύπνηση ακέρια, ώστε καμμά ενέργειά μου να μην καταστρέψει τη ζωή ή την υγεία του άλλου, αυτά τα μεγάλα δώρα, που προέρχεται από Σένα.
Φύλαξε με από κάθε πειρασμό, που θα διασαλεύσει την ειρήνη στην ψυχή μου ή στις ψυχές άλλων. Φώτισε να οδηγώ πάντα ψύχραιμα, συνετά, πειθαρχημένα, ειρηνικά, ευγενικά και με πλήρη συναίσθηση της ευθύνης, που μου εμπιστεύθηκες, γιά το καλό όλων.
Πρεσβείαις της Παναχράντου Σου Μητρός, των φωτοειδών Αγγέλων, του Μάρτυρος Χριστοφόρου και πάντων Σου των Αγίων. Αμήν.
Κύριε, πριν πάρω σήμερα το τιμόνι στα χέρια μου, σου ζητώ αυτην τη χάρη.
Βοήθησε με να χρησιμοποιήσω το αυτοκίνητο με νηφαλιότητα και φρόνηση, όχι ανυπόμονα, όχι εγωϊστικά, αλλά γιά ηρεμη και ευγνώμονα εξυπηρέτηση και όχι γιά επίδειξη ή νευρική εκτόνωση ή αχόρταγη απληστία πολυπραγμοσύνης.
Βοήθησέ με περάσω σώος και αβλαβής από όλους τους ποικίλους κινδύνους της ασφάλτου, έχοντας στο πλάϊ μου "'Αγγελον ειρήνης, πίστον οδηγόν" και συμπαραστάτη. Προστάτευσε καί όσους θα μεταφέρω, ώστε να φθάσουμε με ασφάλεια στον προορισμό μας.
Τόνωσε το χέρι και την όρασή μου, για να μην προκαλέσω πειρασμό, ζημιά ή και το θάνατο ενδεχομένως σε αθώους...Αλλά και από ακρισίες άλλων οδηγών προστάτευσέ με. Χριστέ μου, Πλαστουργέ μου, Κυβερνήτα της ζωής των ανθρώπων! Δώσε μου χέρια σταθερά, μάτια δυνατά κι'επαγρύπνηση ακέρια, ώστε καμμά ενέργειά μου να μην καταστρέψει τη ζωή ή την υγεία του άλλου, αυτά τα μεγάλα δώρα, που προέρχεται από Σένα.
Φύλαξε με από κάθε πειρασμό, που θα διασαλεύσει την ειρήνη στην ψυχή μου ή στις ψυχές άλλων. Φώτισε να οδηγώ πάντα ψύχραιμα, συνετά, πειθαρχημένα, ειρηνικά, ευγενικά και με πλήρη συναίσθηση της ευθύνης, που μου εμπιστεύθηκες, γιά το καλό όλων.
Πρεσβείαις της Παναχράντου Σου Μητρός, των φωτοειδών Αγγέλων, του Μάρτυρος Χριστοφόρου και πάντων Σου των Αγίων. Αμήν.
Τα τελευταία χρόνια έγιναν πολλές συζητήσεις σχετικά με τη δύναμη της προσευχής.Ο μακαρίτης δρ. Τζώρτζ Ουάσινγκτον Κάρβερ είπε: «Το δυστύχημα είναι ότι ο κόσμος δεν ξέρει, πως να προσεύχεται. Οι προσευχές των ανθρώπων δεν φθάνουν πιο ψηλά από το ταβάνι».Σχετικά με την προσευχή ένας ψυχολόγος έχει πει: «Το ζήτημα είναι, ότι οι περισσότερες προσευχές δεν είναι τίμιες ούτε προς τον Θεό ούτε προς εαυτό μας. Υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που προσεύχονται φιλοξενώντας ακόμα την κακία μέσα στην καρδιά τους. Η απληστία, η μνησικακία, ο φθόνος, η ζήλια και η ακολασία εξαφανίζουν τη δύναμη, που οι προσευχές θα είχαν, αν στις καρδιές εκείνων πού προσεύχονται υπήρχε αληθινή αγάπη για τον Θεό και για τον Πλησίον».
Τι είναι η προσευχή;
Στο λεξικό ή προσευχή ορίζεται σαν «αίτησης». Γενικά οι άνθρωποι πιστεύουν, ότι δεν χρειάζεται να προσεύχονται, όταν δεν έχουν να ζητήσουν ένα συγκεκριμένο πράγμα.Χωρίς αμφιβολία, αυτός είναι ένας από τους σκοπούς της προσευχής, όχι όμως ο πρώτος. Ο Ντοστογιέφσκυ έγραφε στο μυθιστόρημά του «οι αδελφοί Καραμάζωφ», ότι ή προσευχή είναι μια εκπαίδευση. Ο ποιητής Σάμουελ Κόλεριτζ έγραφε κάποτε, ότι «όποιος αγαπά περισσότερο, προσεύχεται καλύτερα». Έτσι να μάθετε την αληθινή σημασία της προσευχής κι όχι αυτήν που δίνει το λεξικό, διότι, όταν θα έχετε ανακαλύψει αυτή την αληθινή σημασία της, θα δείτε, ότι αυτό που μετράει πιο πολύ δεν είναι το ότι είστε αλλά το τι μπορείτε να γίνετε.Παρά τη γενική παρανόηση της σημασίας της προσευχής, κανένας έξυπνος άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να αρνηθεί την αξία της.Η προσευχή ζωογονεί το πνεύμα του ανθρώπου δημιουργώντας μια εποικοδομητική διέγερση των ανθρώπινων συγκινήσεων και έχει ένα σταθεροποιητικό αποτέλεσμα στον ανθρώπινο οργανισμό. Η προσευχή αποβλέπει στην εναρμόνιση των συνδυασμένων ενεργειών των θαλαμιών ωθήσεων με τις εκφράσεις του εγκεφαλικού φλοιού. Με άλλα λόγια η προσευχή καταπραΰνει την ταραχώδη διάθεση των διανοητικών συγκρούσεων μέσα στο υπερσυνείδητο και δημιουργεί μια κατάσταση αρμονίας σε ολόκληρο το συνειδητό και αυτή η κατάσταση αρμονίας ενδεχομένως αντικατοπτρίζεται σ' ολόκληρο τον ανθρώπινο οργανισμό. Τότε οι καταστάσεις του σώματος είναι πιο υγιείς, διότι το σώμα μπαίνει κάτω από τη θετική επιρροή της εποικοδομητικής σκέψης, η οποία χαρακτηρίζει την ειλικρινή προσευχή.Πάντοτε πιστευόταν, ότι ή προσευχή αντλεί την εξαιρετική δύναμή της από μια υπερφυσική «πηγή». Αυτό είναι πραγματικά αληθινό, αληθινό υπό την ίδια έννοια, υπό την οποία ο νόμος της βαρύτητας και άλλοι φυσικοί νόμοι εκπηγάζουν από τον Θεό.Ο δρ. Αλέξης Καρρέλ έγραψε σ' ένα άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στα 1941 στο «Ρήντερ'ς Ντάιτζεστ»: «Η προσευχή δεν είναι μονάχα μια πράξη λατρείας, αλλά είναι μια απόρροια του πνεύματος του ανθρώπου προς εκείνο πού λατρεύει. Είναι η πιο ισχυρή μορφή ενέργειας πού μπορεί να παραγάγει ένα ανθρώπινο ον. Η επίδραση της προσευχής επάνω στον νου και στο σώμα είναι ευαπόδεικτη, όπως π.χ. η επίδραση των ενδοκρινών αδένων. Τα αποτελέσματα της προσευχής μπορούν να μετρηθούν με την διαπίστωση μιας μεγαλύτερης σωματικής ( = φυσικής) ελαστικότητας, ενός μεγαλύτερου διανοητικού σφρίγους και μιας βαθύτερης κατανόησης των πραγματικοτήτων, οι όποιες χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις».Μου φαίνεται τώρα σαν να ακούω τη φωνή ενός σκεπτικιστή να λέει: «Όλα αυτά γίνονται από ένα τόσο μικρό πράγμα όπως η προσευχή; Στο κάτω κάτω τι άλλο είναι η προσευχή παρά ένα συνταγολόγιο που μας μαθαίνουν από τα παιδικά μας χρόνια, για να φυτέψουν μέσα μας τη λατρεία και τον σεβασμό στον Θεό; Και τι μπορεί στ' αλήθεια να κάνει μια προσευχή;»Όποιος κάνει μια παρόμοια ερώτηση, ασφαλώς δεν καταλαβαίνει τη βασική αξία, που έχει η προσευχή για ένα άτομο και προπάντων δεν καταλαβαίνει ούτε καν, τι πράγμα ακριβώς είναι η προσευχή. Η προσευχή δεν συνίσταται αναγκαστικά στην επανάληψη προκαθορισμένων λέξεων, αλλά συχνότερα είναι μονάχα μία πράξη σιωπηλού διαλογισμού περί Θεού. Στο βιβλίο του «Η δύναμη τής θετικής Σκέψης», ο Νόρμαν Βίνσεντ Πήλ δίνει τον ορισμό αυτό της προσευχής: «Το σκέπτεσθαι τον Θεόν».Προσπαθήστε να σκέπτεστε τον Θεό, κάνετε να είναι αυτή ή μορφή της προσευχής σας, μέχρι τη στιγμή πού θα έχετε αναπτύξει τη δύναμη του προσεύχεσθαι. Διότι, χωρίς αυτή τη δύναμη, ποτέ δεν θα είστε ικανοί να χρησιμοποιήσετε τη δύναμη που πηγάζει από την προσευχή. Προσπαθήστε να προσεύχεστε, όταν είστε μόνοι, σ' ένα μέρος ήσυχο. Μέχρι ν' αποκτήσετε την ικανότητα να χρησιμοποιείτε τη δύναμη τής προσευχής, διαλέξτε μια γωνιά ευνοϊκή για μια ψυχική κατάσταση δεκτικότητας. Τότε θα ανακαλύψετε, ότι, από τη στιγμή πού θ' αναπτυχθεί μέσα σας αυτή ή μεγάλη και θαυμαστή δύναμη, θα ξαναγυρνάτε πάντοτε σ' αυτό το μέρος: διότι το ουσιώδες για το σωστό τρόπο προσευχής είναι ή αυτοσυγκέντρωση.Ένα άλλο πράγμα πού πρέπει να κάνετε, είναι να ελευθερωθείτε από αρνητικές συγκινήσεις. Αυτές οι συγκινήσεις είναι καταστρεπτικές. Ο νους δεν μπορεί να λειτουργήσει κατάλληλα, αν είναι γεμάτος από ανησυχίες, φόβους, αυτο-οίκτο, ή ζήλια. Ο πιο σημαντικός κανόνας για την προσευχή είναι το να χαλαρώνετε, δηλαδή ν' αφήνετε τον εαυτό σας ελεύθερο σωματικά και διανοητικά.Έχει ειπωθεί, ότι ή ιδεώδης κατάσταση για ένα ανθρώπινο πλάσμα είναι ή κατάσταση ειρήνης και ισορροπίας, πού σαν συνέπεια έχει μία πλήρη αρμονική ένωση με το παγκόσμιο πνεύμα. Η σχέση ανάμεσα στην ψυχή πού είναι το πνεύμα του νού και στην ψυχή που είναι ο νους τού σώματος, αποτελεί μια απόδειξη τού πώς ή αρνητική σκέψη μπορεί να δημιουργήσει μία ψυχή άρρωστη.Όπως είδαμε, οι ψυχοσωματικές αρρώστιες δεν είναι τίποτ' άλλο από το προϊόν μιας κακής λειτουργίας τού νευρικού συστήματος του ανθρώπου. Υπάρχουν μερικές καταστάσεις του νού πού παράγονται από την αρνητική σκέψη είτε στο επίπεδο τού συνειδητού είτε στο επίπεδο του υπερσυνείδητου ή και στα δυο.Η προσευχή είναι ο ουσιαστικός παράγοντας πού θα σας χαρίσει την ενδοσκόπηση σχετικά με το θεϊκό Σχέδιο είναι ή κυριότερη δύναμη πού θα σάς βοηθήσει να αναπτύξετε τις εξουσίες του υπερσυνείδητου, εξουσίες πού δημιουργήθηκαν για σας.Μην περιμένετε θαύματα μέσα σε λίγες ήμερες. Πρέπει να συνηθίσετε στην προσευχή... από τη στιγμή που θα έχετε αποκτήσει τη σχετική τεχνική, θα πρέπει να την εφαρμόζετε, για να μπορέσει ή προσευχή να βλαστήσει τη δύναμη πού περιέχει.Ένα από τα πιο δύσκολα καθημερινά καθήκοντα είναι το να ξέρετε να περιμένετε με υπομονή και να αρκεσθείτε στο να κάνετε την κάθε φορά ένα μικρό βήμα προς το στόχο σας. Η υπομονετική αναμονή αποτελεί μέρος της ζωής.Ή προσευχή θα σάς δώσει την υπομονή, ενώ ταυτόχρονα προετοιμά¬ζεται για να γεννήσει τη δύναμη.ΠΩΣ ΝΑ ΒΑΛΕΤΕ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣΓια να μπορέσετε να χρησιμοποιήσετε τη δύναμη του υπερσυνείδητου, πρέπει να μάθετε να την κινητοποιείτε. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού υπάρχουν πέντε εύκολοι κανόνες.Αυτούς τους κανόνες πρέπει να τους μάθετε από μνήμης και να τους χρησιμοποιείτε διαρκώς. Χωρίς αυτούς τους κανόνες θα περιπλανηθείτε επισφαλείς δρόμους, που θα σας ξαναφέρουν στην αφετηρία. Οι πέντε αυτοί κανόνες είναι:
1. Να προσεύχεστε, όταν είστε μόνοι.
2. Να προσεύχεστε σ' ένα μέρος σιωπηλό.
3. Να απελευθερώνετε τον εαυτό σας από συγκινήσεις ζημιογόνες.
4. Να χαλαρώνετε (= να ηρεμείτε) σωματικά και συγκινησιακά.
5. Να συγκεντρώνεστε επάνω σε μιαν απλή αλήθεια και να μην αποσπάτε τη σκέψη σας απ' αυτή.
Τι είναι η προσευχή;
Στο λεξικό ή προσευχή ορίζεται σαν «αίτησης». Γενικά οι άνθρωποι πιστεύουν, ότι δεν χρειάζεται να προσεύχονται, όταν δεν έχουν να ζητήσουν ένα συγκεκριμένο πράγμα.Χωρίς αμφιβολία, αυτός είναι ένας από τους σκοπούς της προσευχής, όχι όμως ο πρώτος. Ο Ντοστογιέφσκυ έγραφε στο μυθιστόρημά του «οι αδελφοί Καραμάζωφ», ότι ή προσευχή είναι μια εκπαίδευση. Ο ποιητής Σάμουελ Κόλεριτζ έγραφε κάποτε, ότι «όποιος αγαπά περισσότερο, προσεύχεται καλύτερα». Έτσι να μάθετε την αληθινή σημασία της προσευχής κι όχι αυτήν που δίνει το λεξικό, διότι, όταν θα έχετε ανακαλύψει αυτή την αληθινή σημασία της, θα δείτε, ότι αυτό που μετράει πιο πολύ δεν είναι το ότι είστε αλλά το τι μπορείτε να γίνετε.Παρά τη γενική παρανόηση της σημασίας της προσευχής, κανένας έξυπνος άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να αρνηθεί την αξία της.Η προσευχή ζωογονεί το πνεύμα του ανθρώπου δημιουργώντας μια εποικοδομητική διέγερση των ανθρώπινων συγκινήσεων και έχει ένα σταθεροποιητικό αποτέλεσμα στον ανθρώπινο οργανισμό. Η προσευχή αποβλέπει στην εναρμόνιση των συνδυασμένων ενεργειών των θαλαμιών ωθήσεων με τις εκφράσεις του εγκεφαλικού φλοιού. Με άλλα λόγια η προσευχή καταπραΰνει την ταραχώδη διάθεση των διανοητικών συγκρούσεων μέσα στο υπερσυνείδητο και δημιουργεί μια κατάσταση αρμονίας σε ολόκληρο το συνειδητό και αυτή η κατάσταση αρμονίας ενδεχομένως αντικατοπτρίζεται σ' ολόκληρο τον ανθρώπινο οργανισμό. Τότε οι καταστάσεις του σώματος είναι πιο υγιείς, διότι το σώμα μπαίνει κάτω από τη θετική επιρροή της εποικοδομητικής σκέψης, η οποία χαρακτηρίζει την ειλικρινή προσευχή.Πάντοτε πιστευόταν, ότι ή προσευχή αντλεί την εξαιρετική δύναμή της από μια υπερφυσική «πηγή». Αυτό είναι πραγματικά αληθινό, αληθινό υπό την ίδια έννοια, υπό την οποία ο νόμος της βαρύτητας και άλλοι φυσικοί νόμοι εκπηγάζουν από τον Θεό.Ο δρ. Αλέξης Καρρέλ έγραψε σ' ένα άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στα 1941 στο «Ρήντερ'ς Ντάιτζεστ»: «Η προσευχή δεν είναι μονάχα μια πράξη λατρείας, αλλά είναι μια απόρροια του πνεύματος του ανθρώπου προς εκείνο πού λατρεύει. Είναι η πιο ισχυρή μορφή ενέργειας πού μπορεί να παραγάγει ένα ανθρώπινο ον. Η επίδραση της προσευχής επάνω στον νου και στο σώμα είναι ευαπόδεικτη, όπως π.χ. η επίδραση των ενδοκρινών αδένων. Τα αποτελέσματα της προσευχής μπορούν να μετρηθούν με την διαπίστωση μιας μεγαλύτερης σωματικής ( = φυσικής) ελαστικότητας, ενός μεγαλύτερου διανοητικού σφρίγους και μιας βαθύτερης κατανόησης των πραγματικοτήτων, οι όποιες χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις».Μου φαίνεται τώρα σαν να ακούω τη φωνή ενός σκεπτικιστή να λέει: «Όλα αυτά γίνονται από ένα τόσο μικρό πράγμα όπως η προσευχή; Στο κάτω κάτω τι άλλο είναι η προσευχή παρά ένα συνταγολόγιο που μας μαθαίνουν από τα παιδικά μας χρόνια, για να φυτέψουν μέσα μας τη λατρεία και τον σεβασμό στον Θεό; Και τι μπορεί στ' αλήθεια να κάνει μια προσευχή;»Όποιος κάνει μια παρόμοια ερώτηση, ασφαλώς δεν καταλαβαίνει τη βασική αξία, που έχει η προσευχή για ένα άτομο και προπάντων δεν καταλαβαίνει ούτε καν, τι πράγμα ακριβώς είναι η προσευχή. Η προσευχή δεν συνίσταται αναγκαστικά στην επανάληψη προκαθορισμένων λέξεων, αλλά συχνότερα είναι μονάχα μία πράξη σιωπηλού διαλογισμού περί Θεού. Στο βιβλίο του «Η δύναμη τής θετικής Σκέψης», ο Νόρμαν Βίνσεντ Πήλ δίνει τον ορισμό αυτό της προσευχής: «Το σκέπτεσθαι τον Θεόν».Προσπαθήστε να σκέπτεστε τον Θεό, κάνετε να είναι αυτή ή μορφή της προσευχής σας, μέχρι τη στιγμή πού θα έχετε αναπτύξει τη δύναμη του προσεύχεσθαι. Διότι, χωρίς αυτή τη δύναμη, ποτέ δεν θα είστε ικανοί να χρησιμοποιήσετε τη δύναμη που πηγάζει από την προσευχή. Προσπαθήστε να προσεύχεστε, όταν είστε μόνοι, σ' ένα μέρος ήσυχο. Μέχρι ν' αποκτήσετε την ικανότητα να χρησιμοποιείτε τη δύναμη τής προσευχής, διαλέξτε μια γωνιά ευνοϊκή για μια ψυχική κατάσταση δεκτικότητας. Τότε θα ανακαλύψετε, ότι, από τη στιγμή πού θ' αναπτυχθεί μέσα σας αυτή ή μεγάλη και θαυμαστή δύναμη, θα ξαναγυρνάτε πάντοτε σ' αυτό το μέρος: διότι το ουσιώδες για το σωστό τρόπο προσευχής είναι ή αυτοσυγκέντρωση.Ένα άλλο πράγμα πού πρέπει να κάνετε, είναι να ελευθερωθείτε από αρνητικές συγκινήσεις. Αυτές οι συγκινήσεις είναι καταστρεπτικές. Ο νους δεν μπορεί να λειτουργήσει κατάλληλα, αν είναι γεμάτος από ανησυχίες, φόβους, αυτο-οίκτο, ή ζήλια. Ο πιο σημαντικός κανόνας για την προσευχή είναι το να χαλαρώνετε, δηλαδή ν' αφήνετε τον εαυτό σας ελεύθερο σωματικά και διανοητικά.Έχει ειπωθεί, ότι ή ιδεώδης κατάσταση για ένα ανθρώπινο πλάσμα είναι ή κατάσταση ειρήνης και ισορροπίας, πού σαν συνέπεια έχει μία πλήρη αρμονική ένωση με το παγκόσμιο πνεύμα. Η σχέση ανάμεσα στην ψυχή πού είναι το πνεύμα του νού και στην ψυχή που είναι ο νους τού σώματος, αποτελεί μια απόδειξη τού πώς ή αρνητική σκέψη μπορεί να δημιουργήσει μία ψυχή άρρωστη.Όπως είδαμε, οι ψυχοσωματικές αρρώστιες δεν είναι τίποτ' άλλο από το προϊόν μιας κακής λειτουργίας τού νευρικού συστήματος του ανθρώπου. Υπάρχουν μερικές καταστάσεις του νού πού παράγονται από την αρνητική σκέψη είτε στο επίπεδο τού συνειδητού είτε στο επίπεδο του υπερσυνείδητου ή και στα δυο.Η προσευχή είναι ο ουσιαστικός παράγοντας πού θα σας χαρίσει την ενδοσκόπηση σχετικά με το θεϊκό Σχέδιο είναι ή κυριότερη δύναμη πού θα σάς βοηθήσει να αναπτύξετε τις εξουσίες του υπερσυνείδητου, εξουσίες πού δημιουργήθηκαν για σας.Μην περιμένετε θαύματα μέσα σε λίγες ήμερες. Πρέπει να συνηθίσετε στην προσευχή... από τη στιγμή που θα έχετε αποκτήσει τη σχετική τεχνική, θα πρέπει να την εφαρμόζετε, για να μπορέσει ή προσευχή να βλαστήσει τη δύναμη πού περιέχει.Ένα από τα πιο δύσκολα καθημερινά καθήκοντα είναι το να ξέρετε να περιμένετε με υπομονή και να αρκεσθείτε στο να κάνετε την κάθε φορά ένα μικρό βήμα προς το στόχο σας. Η υπομονετική αναμονή αποτελεί μέρος της ζωής.Ή προσευχή θα σάς δώσει την υπομονή, ενώ ταυτόχρονα προετοιμά¬ζεται για να γεννήσει τη δύναμη.ΠΩΣ ΝΑ ΒΑΛΕΤΕ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣΓια να μπορέσετε να χρησιμοποιήσετε τη δύναμη του υπερσυνείδητου, πρέπει να μάθετε να την κινητοποιείτε. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού υπάρχουν πέντε εύκολοι κανόνες.Αυτούς τους κανόνες πρέπει να τους μάθετε από μνήμης και να τους χρησιμοποιείτε διαρκώς. Χωρίς αυτούς τους κανόνες θα περιπλανηθείτε επισφαλείς δρόμους, που θα σας ξαναφέρουν στην αφετηρία. Οι πέντε αυτοί κανόνες είναι:
1. Να προσεύχεστε, όταν είστε μόνοι.
2. Να προσεύχεστε σ' ένα μέρος σιωπηλό.
3. Να απελευθερώνετε τον εαυτό σας από συγκινήσεις ζημιογόνες.
4. Να χαλαρώνετε (= να ηρεμείτε) σωματικά και συγκινησιακά.
5. Να συγκεντρώνεστε επάνω σε μιαν απλή αλήθεια και να μην αποσπάτε τη σκέψη σας απ' αυτή.
Πέμπτη 3 Απριλίου 2008
Δαιμονισμός και Εξορκισμός στην Ορθόδοξη Εκκλησία
Του Αλέξανδρου Φ. Καραμπάτσου
Τα τελευταία έτη γίνεται αρκετός λόγος για το φαινόμενο του δαιμονισμού, των δαιμονικών επιρροών και του εξορκισμού. Πιο συγκεκριμένα, πολλοί ιερείς έχουν δεχτεί ερωτήσεις πιστών γύρω από τα θέματα αυτά ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ίσως τους ζητήθηκε ακόμη και να αναγνώσουν ευχές εξορκισμού. Παρόλα ταύτα αρκετές ανακρίβειες γράφονται και ακούγονται κατά καιρούς από διάφορους κύκλους, επιστημονικούς, παραψυχολογικούς ή άλλους. Με το άρθρο αυτό επιχειρούμε να παρουσιάσουμε αδρομερώς την πίστη, τη διδασκαλία και την μακραίωνη πρακτική της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας πάνω στο θέμα.
1. Εισαγωγικά
Δαιμονισμός στην ορθόδοξη παράδοση ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο ο άνθρωπος εξουσιάζεται ψυχοσωματικά από πονηρά πνεύματα. Αρκετά παραδείγματα δαιμονιζομένων ανθρώπων που θεραπεύτηκαν από τον Κύριο υπάρχουν στην Καινή Διαθήκη (Μάρκ. 1:23-27, Λουκά 4:33-35, 9:43, Ματθ. 10:1, Μάρκ. 16:17, Ματθ. 7:22) ενώ ο ίδιος έδωσε στους αγίους Του μαθητές εξουσία να εκβάλλουν δαιμόνια (Ματθ. 10:8, Μάρκ. 16:17-18). Επίσης οι περισσότεροι εκ των πατέρων της Εκκλησίας μας αναφέρονται στο θέμα των δαιμονικών επιρροών στα συγγράμματά τους.
2. Εξορκισμός των κατηχουμένων
Α) Η πρακτική της αρχαίας Εκκλησίας
Στα πρωτοχριστιανικά χρόνια η ιεροπραξία του εξορκισμού, που επιτελούνταν στους κατηχουμένους προ της βαπτίσεως τους, είχε ανατεθεί στους επτά διακόνους.1 Βασικός σκοπός των εξορκισμών που διαβάζονταν στους κατηχουμένους ήταν η εκδίωξη των πονηρών πνευμάτων που τυχόν εμφώλευαν στις ψυχές αυτών και η προετοιμασία τους για το ιερό βάπτισμα. Επειδή όμως οι ανάγκες της Εκκλησίας αυξήθηκαν λόγω της προσελεύσεως πολλών κατηχουμένων στους κόλπους της, ήδη από τον 3ο αιώνα ορίστηκε ειδική τάξη κληρικών που ονομάστηκαν «εξορκιστές» και ήταν επιφορτισμένοι με το έργο αυτό. Οι κληρικοί που αναλάμβαναν την διακονία αυτή επιλέγονταν από τον επίσκοπο (κανών ι΄ της εν Αντιοχεία Συνόδου, κανών κς΄ της εν Λαοδικεία Συνόδου). Οι ευχές του εξορκισμού διαβάζονταν στους κατηχουμένους όχι μια μόνο φορά αλλά επανειλημμένως και σε διαφορετικές ημέρες.2
Β) Η σύγχρονη πράξη
Εξορκισμοί σήμερα αναγιγνώσκονται κατά την ακολουθία «εἰς τό ποιῆσαι κατηχούμενον» που προηγείται του βαπτίσματος. Οι εξορκισμοί που διασώζονται στο κείμενο της ακολουθίας αυτής είναι μόνον ένα μέρος των ευχών που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Εκκλησία κατά την κατήχηση.3 Σήμερα ίσως προκαλεί εντύπωση το ύφος των εξορκιστικών αυτών ευχών στις οποίες εμφανίζεται ο διάβολος ως έχων τεράστια εξουσία ενώπιον του βαπτιζόμενου. Πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι οι ευχές αυτές προϋπέθεταν ότι ο κατηχούμενος δεν ήταν νήπιο αλλά ενήλικος προ ολίγου ειδωλολάτρης, και ως εκ τούτου επιρρεπής σε δαιμονικές επιρροές.4
3. Άλλες ευχές εξορκισμού
Στο Ευχολόγιο της Εκκλησίας μας υπάρχουν επτά «εὐχαί ἢτοι ἐξορκισμοὶ ἐπὶ πασχόντων ὑπὸ δαιμόνων» συγγραφείς των οποίων είναι οι μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας μας, Ιωάννης ο Χρυσόστομος και Μ. Βασίλειος. Τέσσερις από τις ευχές αυτές απευθύνονται στον Θεό και ζητούν την θεία παρέμβασή του ώστε να ελευθερωθεί ο πάσχων από τη δαιμονική επιρροή (Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν καὶ Κύριος τῶν κυρίων…, Ὁ Θεὸς τῶν οὐρανῶν, ὁ Θεὸς τῶν φώτων… του Μ. Βασιλείου και Ὁ Θεὸς ὁ αἰώνιος, ὁ λυτρωσάμενος τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων…, Ἐπικαλούμεθά σε, Δέσποτα, Θεὲ παντοκράτωρ… του ιερού Χρυσοστόμου). Οι υπόλοιπες ευχές απευθύνονται ευθέως στα πονηρά πνεύματα και με εκφράσεις που προκαλούν φρίκη και τρόμο τα επιτιμούν και τα διατάζουν να εξέλθουν από του πάσχοντος (Ἐξορκίζω σε τὸν ἀρχέκακον τῆς βλασφημίας… του Μ. Βασιλείου και Τὴν θείαν τε καὶ ἁγίαν, καὶ μεγάλην, καὶ φρικτήν, καὶ ἄστεκτον ὀνομασίαν… του ιερού Χρυσοστόμου).
Αξιοσημείωτο τυγχάνει το γεγονός ότι η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει συνθέσει ειδική ακολουθία εξορκισμού η οποία αναθεωρήθηκε πρόσφατα και περιέχεται στο Ευχολόγιό της (Ritual Romanum). Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν συνέβη το ίδιο πιθανότατα διότι η χρήση των ευχών αυτών, σε αντίθεση με τους εξορκισμούς των κατηχουμένων, ήταν ανέκαθεν και εξακολουθεί να είναι σπανία.
4. Μύθοι και η αλήθεια
Γεγονός τυγχάνει ότι ο πιστός λαός προβληματίστηκε για πρώτη φορά γύρω από τα θέματα του δαιμονισμού και του εξορκισμού όταν προβλήθηκαν κινηματογραφικές ταινίες οι οποίες τα διαπραγματεύτηκαν άμεσα αλλά με επιπολαιότητα. Εκεί παρουσιάστηκαν γεγονότα εν μέρει αληθή αλλά στην πλειοψηφία τους υπερτονισμένα και ανακριβή τα οποία προβλημάτισαν τον πιστό λαό που προσέτρεξε στους ιερείς απορών αν όχι τρομοκρατημένος από όσα είδε. Σε κάθε περίπτωση η σκηνοθετική ευρηματικότητα δεν εκφράζει την αλήθεια και την πίστη της Εκκλησίας γύρω από το φαινόμενο του δαιμονισμού. Η Εκκλησία εκφράζεται με βάση τη Γραφή, την παράδοσή της και την πατερική γραμματεία, στοιχεία στα οποία βασίστηκε για την καθιέρωση της πρακτικής που χρησιμοποιεί εδώ και αιώνες στο υπό εξέτασιν ζήτημα.
Κάποιοι θεωρούν ότι πρέπει να προστρέξουν σε μάγους και πνευματιστές κάθε είδους για να σωθούν από τα πονηρά πνεύματα, μη γνωρίζοντες ότι έτσι τους δίνουν μεγαλύτερη ισχύ εναντίον τους χρησιμοποιώντας τα σκοτεινά έργα του διαβόλου. Σε κάθε περίπτωση η μόνη αρμόδια και ικανή να λυτρώσει τους πάσχοντες από τη δαιμονική δοκιμασία είναι μόνον η Εκκλησία που γνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο κάθε φορά ενεργεί.
5. Δαιμονισμός και ψυχική νόσος
Τυγχάνει γνωστό ότι ένα ποσοστό πασχόντων από συμπτώματα δαιμονισμού στην πραγματικότητα χρειάζονται επείγουσα ψυχιατρική βοήθεια και ότι ψυχικές νόσοι οι οποίες σήμερα είναι ιατρικά καταγεγραμμένες θεωρούνταν κάποτε περιπτώσεις δαιμονικής επιρροής.5
Για τους λόγους αυτούς η Εκκλησία πριν προχωρήσει σε εξορκισμό διεξάγει απαραιτήτως έρευνα για να διαπιστώσει εάν όντως βρίσκεται ενώπιον περιπτώσεως δαιμονισμού. Εξορκισμός διεξάγεται μόνον μετά από άδεια του οικείου επισκόπου η οποία εκδίδεται αφού πιστοποιηθεί με στοιχεία ότι ο πάσχων βρίσκεται υπό την επίδραση ακαθάρτων πνευμάτων και αποκλειστεί με βεβαιότητα η περίπτωση ψυχικής νόσου. Ο φωτισμένος πνευματικός δύναται να αναγνωρίσει τα σημεία του δαιμονισμού. Σε κάθε περίπτωση ο ιερεύς πρέπει να σκεφτεί σοβαρά το ενδεχόμενο δαιμονισμού όταν ο πάσχων παρουσιάζει υπερφυσικές ικανότητες που δεν απαντώνται στους υπολοίπους ανθρώπους (πχ. γνωρίζει μυστικά, ομιλεί ξένες γλώσσες που ποτέ δεν διδάχτηκε, παρουσιάζει υπερβολική μυϊκή δύναμη σε σχέση με την ηλικία ή τη διάπλασή του κλπ.).6
6. Συμπεράσματα
Πολλοί άνθρωποι από άγνοια ή από φόβο αρνούνται να πιστέψουν στην ύπαρξη του διαβόλου και της επιρροής που ασκεί στους δαιμονιζομένους. Οι πατέρες γράφουν ότι η μεγαλύτερη νίκη του διαβόλου επί του ανθρώπου είναι τον πείσει ότι δεν υπάρχει διότι με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος μένει ακάλυπτος απέναντι στα τεχνάσματα που ο πονηρός μεταχειρίζεται εναντίον του.
Είναι φανερό ότι το φαινόμενο του δαιμονισμού είναι μια υπαρκτή πραγματικότητα που δεν χωρεί αμφισβήτηση. Παρόλα ταύτα εάν ο άνθρωπος ζει μια ζωή πλήρη θεϊκής χάριτος, εάν αισθάνεται μέσα του τη ζωντανή παρουσία του «τόν διάβολον καταπατήσαντος» Χριστού και εάν νιώθει ότι τα διαβήματά του κατευθύνονται σύμφωνα με τις θείες Του εντολές, δεν έχει να φοβηθεί καμιά δαιμονική επιρροή και καμιά σατανική επενέργεια διότι έχει «ἰσχὺν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ» (α΄ ευχή εξορκισμού Μ. Βασιλείου).
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Mastrantonis G., Excorsism, Greek Orthodox Archdiocese of America, New York 1990
2. Φουντούλη Ι., Τελετουργικά Θέματα, Εκδόσεις Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 2002, σελ.180,
Τρεμπέλα Π., Μικρόν Ευχολόγιον τ. Α΄ (έκδοση β΄), Εκδόσεις Aδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα 1998, σελ. 276-277
3. Φουντούλη Ι., όπ.π., σελ.180
4. Τρεμπέλα Π. όπ.π., σελ. 276
5. Papademetriou G., “Exorcism and the Greek Orthodox Church”. Στο Exorcism through the Ages, Philosophical Library, New York 1974
6. The Roman Ritual, The Bruce Publishing Company, Milwaukee 1964
Του Αλέξανδρου Φ. Καραμπάτσου
Τα τελευταία έτη γίνεται αρκετός λόγος για το φαινόμενο του δαιμονισμού, των δαιμονικών επιρροών και του εξορκισμού. Πιο συγκεκριμένα, πολλοί ιερείς έχουν δεχτεί ερωτήσεις πιστών γύρω από τα θέματα αυτά ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ίσως τους ζητήθηκε ακόμη και να αναγνώσουν ευχές εξορκισμού. Παρόλα ταύτα αρκετές ανακρίβειες γράφονται και ακούγονται κατά καιρούς από διάφορους κύκλους, επιστημονικούς, παραψυχολογικούς ή άλλους. Με το άρθρο αυτό επιχειρούμε να παρουσιάσουμε αδρομερώς την πίστη, τη διδασκαλία και την μακραίωνη πρακτική της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας πάνω στο θέμα.
1. Εισαγωγικά
Δαιμονισμός στην ορθόδοξη παράδοση ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο ο άνθρωπος εξουσιάζεται ψυχοσωματικά από πονηρά πνεύματα. Αρκετά παραδείγματα δαιμονιζομένων ανθρώπων που θεραπεύτηκαν από τον Κύριο υπάρχουν στην Καινή Διαθήκη (Μάρκ. 1:23-27, Λουκά 4:33-35, 9:43, Ματθ. 10:1, Μάρκ. 16:17, Ματθ. 7:22) ενώ ο ίδιος έδωσε στους αγίους Του μαθητές εξουσία να εκβάλλουν δαιμόνια (Ματθ. 10:8, Μάρκ. 16:17-18). Επίσης οι περισσότεροι εκ των πατέρων της Εκκλησίας μας αναφέρονται στο θέμα των δαιμονικών επιρροών στα συγγράμματά τους.
2. Εξορκισμός των κατηχουμένων
Α) Η πρακτική της αρχαίας Εκκλησίας
Στα πρωτοχριστιανικά χρόνια η ιεροπραξία του εξορκισμού, που επιτελούνταν στους κατηχουμένους προ της βαπτίσεως τους, είχε ανατεθεί στους επτά διακόνους.1 Βασικός σκοπός των εξορκισμών που διαβάζονταν στους κατηχουμένους ήταν η εκδίωξη των πονηρών πνευμάτων που τυχόν εμφώλευαν στις ψυχές αυτών και η προετοιμασία τους για το ιερό βάπτισμα. Επειδή όμως οι ανάγκες της Εκκλησίας αυξήθηκαν λόγω της προσελεύσεως πολλών κατηχουμένων στους κόλπους της, ήδη από τον 3ο αιώνα ορίστηκε ειδική τάξη κληρικών που ονομάστηκαν «εξορκιστές» και ήταν επιφορτισμένοι με το έργο αυτό. Οι κληρικοί που αναλάμβαναν την διακονία αυτή επιλέγονταν από τον επίσκοπο (κανών ι΄ της εν Αντιοχεία Συνόδου, κανών κς΄ της εν Λαοδικεία Συνόδου). Οι ευχές του εξορκισμού διαβάζονταν στους κατηχουμένους όχι μια μόνο φορά αλλά επανειλημμένως και σε διαφορετικές ημέρες.2
Β) Η σύγχρονη πράξη
Εξορκισμοί σήμερα αναγιγνώσκονται κατά την ακολουθία «εἰς τό ποιῆσαι κατηχούμενον» που προηγείται του βαπτίσματος. Οι εξορκισμοί που διασώζονται στο κείμενο της ακολουθίας αυτής είναι μόνον ένα μέρος των ευχών που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Εκκλησία κατά την κατήχηση.3 Σήμερα ίσως προκαλεί εντύπωση το ύφος των εξορκιστικών αυτών ευχών στις οποίες εμφανίζεται ο διάβολος ως έχων τεράστια εξουσία ενώπιον του βαπτιζόμενου. Πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι οι ευχές αυτές προϋπέθεταν ότι ο κατηχούμενος δεν ήταν νήπιο αλλά ενήλικος προ ολίγου ειδωλολάτρης, και ως εκ τούτου επιρρεπής σε δαιμονικές επιρροές.4
3. Άλλες ευχές εξορκισμού
Στο Ευχολόγιο της Εκκλησίας μας υπάρχουν επτά «εὐχαί ἢτοι ἐξορκισμοὶ ἐπὶ πασχόντων ὑπὸ δαιμόνων» συγγραφείς των οποίων είναι οι μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας μας, Ιωάννης ο Χρυσόστομος και Μ. Βασίλειος. Τέσσερις από τις ευχές αυτές απευθύνονται στον Θεό και ζητούν την θεία παρέμβασή του ώστε να ελευθερωθεί ο πάσχων από τη δαιμονική επιρροή (Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν καὶ Κύριος τῶν κυρίων…, Ὁ Θεὸς τῶν οὐρανῶν, ὁ Θεὸς τῶν φώτων… του Μ. Βασιλείου και Ὁ Θεὸς ὁ αἰώνιος, ὁ λυτρωσάμενος τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων…, Ἐπικαλούμεθά σε, Δέσποτα, Θεὲ παντοκράτωρ… του ιερού Χρυσοστόμου). Οι υπόλοιπες ευχές απευθύνονται ευθέως στα πονηρά πνεύματα και με εκφράσεις που προκαλούν φρίκη και τρόμο τα επιτιμούν και τα διατάζουν να εξέλθουν από του πάσχοντος (Ἐξορκίζω σε τὸν ἀρχέκακον τῆς βλασφημίας… του Μ. Βασιλείου και Τὴν θείαν τε καὶ ἁγίαν, καὶ μεγάλην, καὶ φρικτήν, καὶ ἄστεκτον ὀνομασίαν… του ιερού Χρυσοστόμου).
Αξιοσημείωτο τυγχάνει το γεγονός ότι η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει συνθέσει ειδική ακολουθία εξορκισμού η οποία αναθεωρήθηκε πρόσφατα και περιέχεται στο Ευχολόγιό της (Ritual Romanum). Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν συνέβη το ίδιο πιθανότατα διότι η χρήση των ευχών αυτών, σε αντίθεση με τους εξορκισμούς των κατηχουμένων, ήταν ανέκαθεν και εξακολουθεί να είναι σπανία.
4. Μύθοι και η αλήθεια
Γεγονός τυγχάνει ότι ο πιστός λαός προβληματίστηκε για πρώτη φορά γύρω από τα θέματα του δαιμονισμού και του εξορκισμού όταν προβλήθηκαν κινηματογραφικές ταινίες οι οποίες τα διαπραγματεύτηκαν άμεσα αλλά με επιπολαιότητα. Εκεί παρουσιάστηκαν γεγονότα εν μέρει αληθή αλλά στην πλειοψηφία τους υπερτονισμένα και ανακριβή τα οποία προβλημάτισαν τον πιστό λαό που προσέτρεξε στους ιερείς απορών αν όχι τρομοκρατημένος από όσα είδε. Σε κάθε περίπτωση η σκηνοθετική ευρηματικότητα δεν εκφράζει την αλήθεια και την πίστη της Εκκλησίας γύρω από το φαινόμενο του δαιμονισμού. Η Εκκλησία εκφράζεται με βάση τη Γραφή, την παράδοσή της και την πατερική γραμματεία, στοιχεία στα οποία βασίστηκε για την καθιέρωση της πρακτικής που χρησιμοποιεί εδώ και αιώνες στο υπό εξέτασιν ζήτημα.
Κάποιοι θεωρούν ότι πρέπει να προστρέξουν σε μάγους και πνευματιστές κάθε είδους για να σωθούν από τα πονηρά πνεύματα, μη γνωρίζοντες ότι έτσι τους δίνουν μεγαλύτερη ισχύ εναντίον τους χρησιμοποιώντας τα σκοτεινά έργα του διαβόλου. Σε κάθε περίπτωση η μόνη αρμόδια και ικανή να λυτρώσει τους πάσχοντες από τη δαιμονική δοκιμασία είναι μόνον η Εκκλησία που γνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο κάθε φορά ενεργεί.
5. Δαιμονισμός και ψυχική νόσος
Τυγχάνει γνωστό ότι ένα ποσοστό πασχόντων από συμπτώματα δαιμονισμού στην πραγματικότητα χρειάζονται επείγουσα ψυχιατρική βοήθεια και ότι ψυχικές νόσοι οι οποίες σήμερα είναι ιατρικά καταγεγραμμένες θεωρούνταν κάποτε περιπτώσεις δαιμονικής επιρροής.5
Για τους λόγους αυτούς η Εκκλησία πριν προχωρήσει σε εξορκισμό διεξάγει απαραιτήτως έρευνα για να διαπιστώσει εάν όντως βρίσκεται ενώπιον περιπτώσεως δαιμονισμού. Εξορκισμός διεξάγεται μόνον μετά από άδεια του οικείου επισκόπου η οποία εκδίδεται αφού πιστοποιηθεί με στοιχεία ότι ο πάσχων βρίσκεται υπό την επίδραση ακαθάρτων πνευμάτων και αποκλειστεί με βεβαιότητα η περίπτωση ψυχικής νόσου. Ο φωτισμένος πνευματικός δύναται να αναγνωρίσει τα σημεία του δαιμονισμού. Σε κάθε περίπτωση ο ιερεύς πρέπει να σκεφτεί σοβαρά το ενδεχόμενο δαιμονισμού όταν ο πάσχων παρουσιάζει υπερφυσικές ικανότητες που δεν απαντώνται στους υπολοίπους ανθρώπους (πχ. γνωρίζει μυστικά, ομιλεί ξένες γλώσσες που ποτέ δεν διδάχτηκε, παρουσιάζει υπερβολική μυϊκή δύναμη σε σχέση με την ηλικία ή τη διάπλασή του κλπ.).6
6. Συμπεράσματα
Πολλοί άνθρωποι από άγνοια ή από φόβο αρνούνται να πιστέψουν στην ύπαρξη του διαβόλου και της επιρροής που ασκεί στους δαιμονιζομένους. Οι πατέρες γράφουν ότι η μεγαλύτερη νίκη του διαβόλου επί του ανθρώπου είναι τον πείσει ότι δεν υπάρχει διότι με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος μένει ακάλυπτος απέναντι στα τεχνάσματα που ο πονηρός μεταχειρίζεται εναντίον του.
Είναι φανερό ότι το φαινόμενο του δαιμονισμού είναι μια υπαρκτή πραγματικότητα που δεν χωρεί αμφισβήτηση. Παρόλα ταύτα εάν ο άνθρωπος ζει μια ζωή πλήρη θεϊκής χάριτος, εάν αισθάνεται μέσα του τη ζωντανή παρουσία του «τόν διάβολον καταπατήσαντος» Χριστού και εάν νιώθει ότι τα διαβήματά του κατευθύνονται σύμφωνα με τις θείες Του εντολές, δεν έχει να φοβηθεί καμιά δαιμονική επιρροή και καμιά σατανική επενέργεια διότι έχει «ἰσχὺν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ» (α΄ ευχή εξορκισμού Μ. Βασιλείου).
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Mastrantonis G., Excorsism, Greek Orthodox Archdiocese of America, New York 1990
2. Φουντούλη Ι., Τελετουργικά Θέματα, Εκδόσεις Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 2002, σελ.180,
Τρεμπέλα Π., Μικρόν Ευχολόγιον τ. Α΄ (έκδοση β΄), Εκδόσεις Aδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα 1998, σελ. 276-277
3. Φουντούλη Ι., όπ.π., σελ.180
4. Τρεμπέλα Π. όπ.π., σελ. 276
5. Papademetriou G., “Exorcism and the Greek Orthodox Church”. Στο Exorcism through the Ages, Philosophical Library, New York 1974
6. The Roman Ritual, The Bruce Publishing Company, Milwaukee 1964
Τρίτη 1 Απριλίου 2008
ΟΠΩΣ ΜΙΑ ΧΟΥΦΤΑ ΑΜΜΟΥ ΣΤΟΝ ΩΚΕΑΝΟ
Το να συμπονάς και το να δικάζεις είναι αντίθετα πράγματα. Η δίκη είναι ισορροπία της ζυγαριάς, που δίνει στον καθένα ό,τι του αξίζει και δεν κλίνει σε καμιά πλευρά, δεν ευνοεί κανένα. Η συμπόνια είναι λύπηση που κινείται από τη Χάρη του Θεού, και που τους ευνοεί όλους: στους κακούς δεν ανταποδίδει το κακό, και στους καλούς ανταποδίδει το καλό με το παραπάνω. Κι ενώ η συμπόνια είναι απ’ τη μεριά της καλοσύνης, η ανταπόδοση είναι απ’ τη μεριά της κακίας. Όπως σε ένα σπίτι δε μπορούν να γίνουν συγκάτοικοι το χορτάρι με τη φωτιά, έτσι και σε μια ψυχή δε συγκατοικούν η δίκη και η συμπόνια. Κι όπως ένας κόκκος άμμου δε ζυγίζει όσο η πλάκα του χρυσού, έτσι κι η ανάγκη της δίκαιης κρίσης του Θεού δε ζυγίζει όσο η συμπόνια Του.
Όπως μια χούφτα άμμου που πέφτει στον ωκεανό είναι τα σφάλματα των ανθρώπων μπροστά στην πρόνοια και το έλεος του Θεού. Κι όπως δε γίνεται να φράξεις μια πηγή με μια χούφτα χώμα, έτσι κι η κακία των ανθρώπων δε μπορεί να νικήσει το έλεος του Θεού.
Ισαάκ Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί, Λόγος ΝΗ΄ 5-6, Φιλοκαλία των Νηπτικών και Ασκητικών, Πατερικαί εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσ/νίκη 1991, τ. 8Β, σελ.372.
Το να συμπονάς και το να δικάζεις είναι αντίθετα πράγματα. Η δίκη είναι ισορροπία της ζυγαριάς, που δίνει στον καθένα ό,τι του αξίζει και δεν κλίνει σε καμιά πλευρά, δεν ευνοεί κανένα. Η συμπόνια είναι λύπηση που κινείται από τη Χάρη του Θεού, και που τους ευνοεί όλους: στους κακούς δεν ανταποδίδει το κακό, και στους καλούς ανταποδίδει το καλό με το παραπάνω. Κι ενώ η συμπόνια είναι απ’ τη μεριά της καλοσύνης, η ανταπόδοση είναι απ’ τη μεριά της κακίας. Όπως σε ένα σπίτι δε μπορούν να γίνουν συγκάτοικοι το χορτάρι με τη φωτιά, έτσι και σε μια ψυχή δε συγκατοικούν η δίκη και η συμπόνια. Κι όπως ένας κόκκος άμμου δε ζυγίζει όσο η πλάκα του χρυσού, έτσι κι η ανάγκη της δίκαιης κρίσης του Θεού δε ζυγίζει όσο η συμπόνια Του.
Όπως μια χούφτα άμμου που πέφτει στον ωκεανό είναι τα σφάλματα των ανθρώπων μπροστά στην πρόνοια και το έλεος του Θεού. Κι όπως δε γίνεται να φράξεις μια πηγή με μια χούφτα χώμα, έτσι κι η κακία των ανθρώπων δε μπορεί να νικήσει το έλεος του Θεού.
Ισαάκ Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί, Λόγος ΝΗ΄ 5-6, Φιλοκαλία των Νηπτικών και Ασκητικών, Πατερικαί εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσ/νίκη 1991, τ. 8Β, σελ.372.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
